Ένα τσουνάμι κακής ψυχικής υγείας
Ζούμε σε ασυνήθιστες εποχές. Ακόμη και πριν από την εμφάνιση της Covid-19, ένα σημαντικό ποσοστό των νέων μας αντιμετώπιζε δυσκολίες με την ψυχική του υγεία.
Και πλέον γίνεται σαφές ότι μια ζωή με διαδικτυακή εκπαίδευση και χωρίς δια ζώσης επαφή με φίλους τους έχει φέρει σε ακόμη πιο δύσκολη θέση.
Στο Ηνωμένο Βασίλειο αυτή η κρίση έχει χαρακτηριστεί επιδημία, με 1 στους 6 νέους ηλικίας 17-19 ετών να αντιμετωπίζει προβλήματα,
ενώ τα κορίτσια έχουν τριπλάσιες πιθανότητες να υποφέρουν από κακή ψυχική υγεία σε σύγκριση με τα αγόρια κατά την ύστερη εφηβεία.
Οι λόγοι αυτής της έκρηξης είναι πολύπλοκοι και πολυπαραγοντικοί, όμως αυτό που γνωρίζουμε είναι ότι το κόστος αυτής της κρίσης,
θα το επωμιστούμε όλοι τόσο ως άτομα όσο και ως κοινωνία,
επειδή τα προβλήματα που εγκαθίστανται στην παιδική ηλικία συχνά συνεχίζονται και στην ενήλικη ζωή.
Σε έναν κόσμο που βγαίνει από μια περίοδο λιτότητας, όπου οι κοινωνικές και υγειονομικές υπηρεσίες δυσκολεύονταν να ανταποκριθούν ακόμη και πριν από την πανδημία,
οι μητέρες θεωρούνται συχνά η πρώτη γραμμή άμυνας απέναντι στην ψυχική δυσφορία των παιδιών.
Όμως όσοι εργαζόμαστε με πατέρες αναγνωρίζουμε ότι υπάρχει ένας πόρος που ακόμη δεν έχουμε αξιοποιήσει πλήρως: ο μπαμπάς.
Τέλος στις “εκχιονιστικές” μορφές ανατροφής
Κάποτε λειτουργούσαμε ως ‘’εκχιονιστικά μηχανήματα’’ ή ‘’χλοοκοπτικές μηχανές’’ στην ανατροφή των παιδιών μας, καθαρίζοντας επιμελώς τον δρόμο τους από κάθε εμπόδιο.
Τώρα όμως αρχίζουμε να αναγνωρίζουμε ότι, αντί να προσφέρουμε στα παιδιά μας μια παιδική ηλικία χωρίς προβλήματα και ανησυχίες,
ένας από τους βασικούς μας ρόλους ως γονείς είναι:
- να τους δώσουμε τις δεξιότητες για να αντιμετωπίζουν τον κίνδυνο,
- να έρχονται αντιμέτωπα με προκλήσεις και να επιβιώνουν ακόμη και να ανθίζουν μετά από αποτυχίες.
Η επιθυμία να απομακρύνουμε τα εμπόδια που βάζει η ζωή μπροστά στα παιδιά μας προερχόταν από αγάπη, όμως:
το αποτέλεσμα ήταν μια γενιά παιδιών που δεν είναι επαρκώς εξοπλισμένα για να αντιμετωπίσουν τον κόσμο πέρα από την οικογένεια,
γεγονός που σε ορισμένες περιπτώσεις οδηγεί σε προβλήματα ψυχικής υγείας.
Υπάρχει όμως ελπίδα, γιατί πλέον είναι σαφές ότι οι μπαμπάδες είναι οι γονείς της ανθεκτικότητας,
ιδανικά τοποθετημένοι για να διδάξουν στα παιδιά τους την πρόκληση, το ρίσκο και την αποτυχία.
Και αυτό σημαίνει ότι μπορούν να έχουν άμεσο και θετικό αντίκτυπο στην ψυχική υγεία του παιδιού τους.
Μπαμπάδες εναντίον κατάθλιψης
Στη μελέτη τους με 1.506 μαθητές λυκείου στην Κίνα, η ψυχολόγος Yangu Pan και η ομάδα της διαπίστωσαν ότι ο δεσμός μεταξύ πατέρα και παιδιού,
δηλαδή η σχέση και η συναισθηματική σύνδεση είχε ισχυρότερη επίδραση στην πιθανότητα εμφάνισης κατάθλιψης στην εφηβεία από ότι ο δεσμός μητέρας και παιδιού.
Στη διαχρονική μελέτη της το 2017, η Mariam Hanna Ibrahim από το Arizona State University:
διερεύνησε τον ρόλο της κοινής ενασχόλησης γονέων και εφήβων σε δραστηριότητες ως προγνωστικό παράγοντα της ικανότητας αντιμετώπισης του στρες στην ενήλικη ζωή.
Ρώτησε 213 μητέρες και πατέρες για τον χρόνο που περνούσαν με τα παιδιά τους κάνοντας δραστηριότητες όπως ψώνια, μαγείρεμα, αθλητισμό και βιντεοπαιχνίδια.
Όταν τα παιδιά ενηλικιώθηκαν, αξιολογήθηκε η αντίδρασή τους στο στρες μέσω των επιπέδων κορτιζόλης κατά τη διάρκεια μιας αγχωτικής δοκιμασίας.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι ο χρόνος με τον πατέρα και όχι με τη μητέρα είχε τη μεγαλύτερη επίδραση στην ανθεκτικότητά τους, ανεξαρτήτως φύλου.
Και αυτό που είναι ιδιαίτερα σημαντικό και στις δύο μελέτες είναι ότι οι πατέρες δεν ήταν μόνο βιολογικοί, αλλά και θετοί ή πατριοί.
Όπως γνωρίζουν οι τακτικοί αναγνώστες της δουλειάς μου, οι μπαμπάδες υπάρχουν σε πολλές μορφές και πιστεύω ακράδαντα με βάση τα επιστημονικά δεδομένα,
ότι η επιρροή στη ζωή ενός παιδιού έχει να κάνει με το να αναλαμβάνεις τον ρόλο και να κάνεις τη δουλειά, όχι απλώς με το να μοιράζεσαι γονίδια.
Αν αυτοπροσδιορίζεσαι ως μπαμπάς, τότε έχεις έναν ρόλο να παίξεις.
Η σημασία της πρόκλησης
Γιατί λοιπόν ο πατέρας φαίνεται να έχει τόσο σημαντικό ρόλο στην ψυχική υγεία του παιδιού του;
Η Mariam πιστεύει ότι ‘’οι πατέρες μπορεί να παίζουν έναν μοναδικό ρόλο στην υποστήριξη της ‘ασφαλούς εξερεύνησης’,
και της αναδυόμενης αυτονομίας των παιδιών τους στην εφηβεία, κάτι που στην ενήλικη ζωή μεταφράζεται:
σε παιδιά με αυτοπεποίθηση, προσοχή και εφευρετικότητα, καθώς και επιμονή απέναντι στις προκλήσεις και ανοχή στη δυσφορία’.
Η δεκαετής έρευνά μου πάνω στην πατρότητα με οδηγεί στο να συμφωνήσω.
Θα υποστήριζα ότι οι μπαμπάδες φαίνεται να έχουν έναν ιδιαίτερο ρόλο στη σταδιακή εισαγωγή των παιδιών τους στον κόσμο πέρα από την οικογένεια.
Αυτό ξεκινά από τον δεσμό που δημιουργούν με το παιδί τους.
Ενώ και οι δύο γονείς βασίζουν τη σχέση τους στη φροντίδα,
του πατέρα φαίνεται να περιλαμβάνει επιπλέον ένα στοιχείο πρόκλησης την πρόκληση της εξερεύνησης του κόσμου πέρα από την οικογένεια.
Γι’ αυτό οι μπαμπάδες φαίνεται να έχουν δυσανάλογα σημαντικό ρόλο σε πτυχές της ανάπτυξης του παιδιού που σχετίζονται με τη λειτουργία στον κοινωνικό κόσμο, όπως:
- η γλωσσική ανάπτυξη
- οι κοινωνικές δεξιότητες: το μοίρασμα, η φροντίδα, η βοήθεια.
Και ο βαθμός στον οποίο κάθε πατέρας επηρεάζει την ανάπτυξη του παιδιού σε αυτούς τους τομείς επηρεάζει και την ψυχική του υγεία,
επειδή πολλές ψυχικές διαταραχές εκδηλώνονται στον κοινωνικό χώρο.
Ο ‘’διασκεδαστικός’’ γονιός
Αν είσαι μπαμπάς, πώς μπορείς να βοηθήσεις στην ανάπτυξη αυτών των σημαντικών δεξιοτήτων ανθεκτικότητας,
πέρα από το να διασφαλίσεις έναν ασφαλή δεσμό με το παιδί σου;
Μέσα από τη διασκέδαση!
Όταν τα παιδιά είναι μικρά, το παιχνίδι και ιδιαίτερα το έντονο σωματικό παιχνίδι είναι καθοριστικό,
και μπορεί να ξεκινήσει μόλις το μωρό είναι αναπτυξιακά έτοιμο να συμμετάσχει.
Πρόκειται για μια ιδιαίτερα ζωηρή μορφή παιχνιδιού που περιλαμβάνει:
ταχύτητα, ρίσκο και αλληλεπίδραση: κυνηγητό, πάλη, γαργαλητό, άλματα και ρίψεις (μερικές φορές και του ίδιου του παιδιού!).
Παίζει βασικό ρόλο στη δημιουργία δεσμού μεταξύ πατέρα και παιδιού, αλλά παράλληλα αρχίζει να διδάσκει στο παιδί την κοινωνική αλληλεπίδραση και την ανθεκτικότητα.
Έτσι, το παιδί μαθαίνει την αμοιβαιότητα και την εναλλαγή ρόλων, μαθαίνει να αξιολογεί τον κίνδυνο
και να αντιμετωπίζει προκλήσεις καθώς παίρνει ολοένα και μεγαλύτερα σωματικά ρίσκα,
ενώ αναπτύσσει και την ενσυναίσθησή του καθώς προσπαθεί να προβλέψει τι θα κάνει ο άλλος ή αν αυτό που συμβαίνει παραμένει διασκεδαστικό.
Παρόλο που οι μπαμπάδες συχνά αντιμετωπίζονται ως ο ‘διασκεδαστικός’ γονιός,
αυτή η διασκέδαση παίζει κρίσιμο ρόλο στην προετοιμασία του παιδιού για τον κόσμο.
Όλα έχουν να κάνουν με τον χρόνο
Όταν το παιδί μεγαλώνει, το παιχνίδι αθλητισμός, ηλεκτρονικά παιχνίδια παραμένει σημαντικό, αλλά εξίσου σημαντικός είναι και ο χρόνος.
Η μελέτη της Mariam Hanna Ibrahim δείχνει ξεκάθαρα ότι αυτό που έχει μεγαλύτερη σημασία για την ψυχική υγεία και την αυτοεκτίμηση ενός εφήβου,
είναι ο χρόνος που περνά με τον πατέρα του.
Όπως αναφέρει: ‘Οι πατέρες που συμμετέχουν σε δραστηριότητες με τους εφήβους τους βοηθούν τα παιδιά να αισθάνονται ότι έχουν σημασία για τον πατέρα τους,
και γνωρίζουμε ότι οι νέοι που αισθάνονται σημαντικοί για τους πατέρες τους παρουσιάζουν καλύτερα αποτελέσματα ψυχικής υγείας αργότερα στη ζωή’.
Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να κάνετε κάτι εντυπωσιακό το πλύσιμο του αυτοκινήτου ή μια βόλτα με τον σκύλο αρκούν αλλά σημαίνει αποκλειστικό χρόνο μαζί.
Ήρθε η ώρα να αξιοποιήσουμε τη δύναμη του μπαμπά
Ζούμε σε μια εποχή όπου τα κοινωνικά μέσα σημαίνουν ότι η κοινωνική μας παρουσία είναι ενεργή 24 ώρες το 24ωρο.
Περισσότερο από ποτέ, χρειάζεται να εξοπλίσουμε τα παιδιά μας με:
δεξιότητες, ανθεκτικότητα και ψυχική δύναμη για να επιβιώσουν σε έναν κόσμο που συχνά είναι συγκρουσιακός και αρνητικός.
Πρέπει λοιπόν να αξιοποιήσουμε όλους τους διαθέσιμους πόρους και, τώρα που γνωρίζουμε την επιρροή που μπορούν να ασκήσουν οι μπαμπάδες,
να διασφαλίσουμε ότι βρίσκονται στο επίκεντρο της γονεϊκής ομάδας όποια μορφή κι αν έχει αυτή.
Πρέπει να τους ενδυναμώσουμε και να τους στηρίξουμε ώστε να χτίσουν υγιείς σχέσεις με τα παιδιά τους,
σχέσεις που μπορούν να αποτελέσουν τη βάση για μια ζωή γεμάτη κοινές περιπέτειες, ακόμη κι αν αυτές περιορίζονται στο μαγείρεμα του κυριακάτικου γεύματος.
Βρισκόμαστε εν μέσω κρίσης. Ήρθε η ώρα να αξιοποιήσουμε τη δύναμη του μπαμπά.
Της Dr Anna Machin, Εξελικτική ανθρωπολόγος, συγγραφέας και παρουσιάστρια
Διαβάστε επίσης: Ένας μπαμπάς είναι πάντα ένας θρύλος. Και οι θρύλοι δεν πεθαίνουν ποτέ
Δείτε επίσης: Why Fathers Matter – Dr Anna Machin
